Konuyu Oyla:
  • Derecelendirme: 0/5 - 0 oy
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Zamirler ve Özellikleri
#1
Zamirler ve Özellikleri

Zamir: İsmin yerini tutan, isim gibi kullanılan kelime ve eklerdir.

Zamirlerin Özellikleri
1-Zamirler isimlerin yerlerine kullanılır. Bir cümlede zamiri çıkarıp isim yerleştirdiğimiz zaman cümlenin anlamında bozukluk olmaz.
Ben bunu iki kez okudum. Bunu kelimesi yerine “kitabı” kelimesini getirdiğimiz zaman cümlede bozukluk olmaz.
Fiillerin isim olmuş biçimlerinin yerlerine de kullanılırlar.
Ben okumayı seviyorum. (onu veya bunu)
Çalışmak elbette önemlidir. (bu)

2-Sadece tekil isimlerin yerlerini tutmazlar. Çoğul haldeki kelimelerin de yerlerini tutarlar.
Ali ile Mehmet dün sinemaya gittiler. (onlar)
3-İsimlerin diğer kelimelere göre bir özelliği vardır. İsimler hal eklerini alırlar. Zamirler isimlerin yerlerini tuttuklarına göre zamirler de hal eklerini alırlar.
Ahmet, Ahmet’i, Ahmet’e, Ahmet’te, Ahmet’ten
O..........onu.........ona.......onda.......ondan

3-Zamirler cümlenin farklı ögeleri olabilirler.
Onlar bugün okula gelmedi. (özne)
Sizlere bir türlü göremedik. (belirtili nesne)
Bu destek onlardan geldi. (dolaylı tümleç)
Konulardan bahseden de buydu. (yüklem)

Zamir Çeşitleri

Tablodan da anlaşıldığı gibi kelime halinde zamirler 4 tane , ek halinde zamirler 2 tanedir.
1. Şahıs (kişi) zamirleri
Dönüşlülük zamiri
2. İşaret zamirleri
3. Belgisiz zamirler
4. Soru zamirleri
5. İlgi zamiri
6. İyelik zamiri

1. Şahıs (kişi) Zamirleri

Şahıs zamirleri: 
1. tekil şahıs: ben
2. tekil şahıs: sen
3. tekil şahıs: o
1.çoğul şahıs: biz
2. çoğul zamir: siz
3. çoğul şahıs: onlardır.
“Kendi” dönüşlülük zamiri

Şahıs (kişi) zamirleri hal eklerini alır demiştik. Ancak bazıları hal eklerini alırken kök değişikliklerini uğrarlar.
Ben, beni, bana, bende, benden (kök değişikliği –e hal ekini alınca olmakta)
Sen, seni sana, sende, senden, 
O, onu, ona, onda, ondan
biz, bizi, bize, bizde, bizden
Siz, sizi, size, sizde, sizden
Onlar, onları, onlara, onlarda, onlardan
  • Sen zamiri yerini nezaketen “siz” zamirini kullanabiliriz. O zaman yüklem "siz"e göre çekilir.
Davete sen gelecek misin?
Davete siz gelecek misiniz?
  • Bazı cümlelerde şahıs zamirinin kullanımı anlatım bozukluğuna sebep olabilir.
Ben bugünlerde çok çalışıyorum.” cümlesinde fiil şahıs ekini almıştır zaten zamir kullanmaya gerek yoktur.
  • Kendi” kelimesi de şahıs zamirleri içinde değerlendirilir ve adı dönüşlülük zamiridir.
Kendi zamiri de tüm hal eklerini alır.
Kendim, kendimi, kendime, kendimde, kendimden
Kendin, kendini, kendine, kendinde, kendinden.
  • Kendi dönüşlülük zamiri de bazı cümlelerde anlatım bozukluğu oluşturabilir.
“Bu ödevi sen kendin mi yaptın?” Bu cümlede kendin ve sen kelimeleri 2. tekil şahıs için kullanılmıştır. Kendin kelimesi gereksiz kullanılmıştır.
  • Zamirler isimlerin yerlerine kullanıldıklarına göre tamlamaların da bir parçası olurlar.
Kendi sınıfınızı kendiniz temizleyin. (kendi tamlamanın tamlayan ögesidir.
  • Cümlelerde pekiştirme amaçlı kullanılabilir.
Müracaatı kendiniz yapacaksınız.
Bu cümleleri kendiniz demediniz mi?
Kontrolü okul müdürünün bizzat kendisi yapacakmış.

2. İşaret zamirleri
İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir.
Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, bura, şura, beriki, ora, böylesi, şöylesi, öylesi
Diğer zamirler gibi hal eklerini alırlar.
Bu, bunu, buna, bunda, bundan
Şu, şunu, şuna, şunda, şundan...

Şunu versene!
Bunları hemen buradan götürün!
Onlar daha okula gelmediler.
Orası daha mı güzeldi?
Şurası baş başa verdiğimiz yer, burası...
Bunlar ülkemizin en iyi insanları...
  • Not:
Şahıs zamirlerinde de “o, onlar” var, işaret zamirlerinde de “o, onlar” var.
Cümlede kullanıldığı zaman hangi zamir olduğunu nasıl anlayacağız?
“Gerçekten o iyi görünüyordu.” Cümlesinde “o” kişi zamiri mi işaret zamiri mi?
Eğer insanın yerini tutuyorsa kişi zamiri, insan dışı varlığın yerini tutuyorsa işaret zamiridir.
“Onları mutlaka görmeliydin.” cümlesindeki onlar insanlar ise kişi zamiri,
insan dışı varlıklar ise işaret zamiridir.
  • İşaret zamirleri de cümlenin farklı ögesi olabilirler.
Şunlar bizim başımızı ağrıtanlardır. (özne)
Bunları iyece eğitmek gerek. (nesne)
Berikisine biraz yardım etmek gerek.(dolaylı tümleç)
  • Tamlamanın ögeleri olabilirler
Onun çalışmasını beğenmedim. (tamlayan)
Adamın böylesini hiç görmedim. (tamlanan)
  • İşaret zamirleri ile işaret sıfatları karıştırılmakta. İşaret zamirleri kendi başlarına
kelimeler iken , işaret sıfatları isimlerin önünde yer alan ve onlarıbelirten ya da niteleye kelimelerdi.
Bu çok çalışkan bir öğrencidir.. (zamir)
Bu çocuk çok çalışkan bir öğrencidir. (sıfat)
Böylesini hiç gördünüz mü? (zamir)
Böyle insanları hiç gördünüz mü? (sıfat)
Beriki daha da ucuzdu.
Beriki elbise daha ucuzdu.
Not: Zamir olan kelime ek alabilirken sıfat olan kelimeler ek alamazlar. Aldıkları zaman da isim olurlar.
Öyle insanlarla sakın konuşma! (sıfattır ve ek almaz)
Öyleleriyle sakın konuşma! (öyleleri zamirdir, eki değişebilir.)
Öylelerine yüz verme!
Öylelerinden uzak dur.

3. Belgisiz zamirler
Belirli bir kişi ya da varlık adı göstermeden isimlerin yerini yaklaşık olarak, belirsiz bir biçimde tutan zamirlerdir.

“hepsi, biri, birisi, hepsi, kimi, hiç kimse, kimisi, tamamı, herkes, kimse, çoğu, birçoğu, bazısı, birazı, birçoğu, başkası, birkaçı, her biri, öteberi, şey, falan, filan, ...”

Dün kimseyi göremedim.
Bazıları da çok konuşur oldu. 
Kimileri daha çok çalışıyor. 
Falan çok hiç çalışmazmış.
Birkaçı yine okuldan kaçtı.
Pek çoğu sınavda iyi puanlar alacak.
Herkes işini dürüstçe yapmalı.
Kimse kimsenin babasının uşağı değil.
Başkaları böyle yapsa tepkim daha farklı olurdu...
  • Belgisiz zamirlerle belgisiz sıfatları birbirine karıştırmamak gerekir.
Bazısı konuyu iyi anlamamış. (zamir)
Bazı öğrenciler konuyu iyi anlamamış. (sıfat)
Birkaçı mükemmel ödev yapmıştı.
Birkaç öğrenci mükemmel ödev yapmıştı.
  • Biri anlamlı biri anlamsız kelimeden oluşan ikilemeler vardır. Anlamsız olan kelimeler ismin yerini tuttuğundan zamirdir.
Ben kanun manun dinlemem.
Çocuk hâlâ oyun moyun peşindeydi.
  • Belgisiz zamirler de tamlamanın bir ögesi olabilirler.
Pek çoğunun ayakkabısı eskiydi. (tamlayan)
Öğrencilerin bazıları kendilerine iyi hedefler belirlemişler. (tamlanan)


4. Soru zamirleri
İsimlerin yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir.
“ne,neyi, neye, nerede, nereden, kim, hangisi, nere, kaçı, kaça,”
Eğer bu sözcüklerin yerlerini isim getirilebiliyorsa o zaman zamirdir.
Dün nereye gidiyordun?
Dün eve gidiyordun.
  • Soru zamirleri cümleye soru anlamı katarlar. Ancak cümlenin özelliğine göre soru anlamı katmayabilir.
Dün okula kimlerle geldin? (soru)
Kimlerle geldiğimi söyleyemem. (soru anlamı değil)
  • Tamlamanın bir ögesi olabilirler.
Kimin parası varsa yardım etsin. (tamlayan)
Orada bunların kaçını gördün? (tamlanan)
  • Cümlenin değişik ögesi olabilir.
Kimler geldi, kimler geçti. (özne)
Derdim çok hangisine yanayım. (dolaylı tümleç)

5. İlgi zamiri: “ki”
Tamlananı düşmüş isim tamlamasında tamlayanın sonuna gelip tamlananın yerini tutan ki ekine ilgi zamiri denir.

Benim kitabım
Tamlayan tamlanan 
Benimki
Örnekte tamlanan kelime kitabım kelimesidir. Kitap kelimesi yerine –ki eki getirilmiştir ve bu eke ilgi zamiri diyoruz.
Evdekileri de geceye çağıralım.
Arabadakiler getirildi mi?
Pazardakiler kalitesiz oluyor, diyorlar.
  • İlgi zamir –ki kelimeyle bitişik yazılır.

  • Türkçede üç ki vardır.
a-bağlaç olan ki: Ayrı yazılır. Cümleden çıkarılırsa cümlenin anlamı bozulmaz.
b-sıfat türeten ki: İsimlere eklenerek onları sıfat yapar. Tamlamanın tamlayanı olur.
Evdeki çiçekler, sokaktaki insanlar (isimler önce –de hal eki almışlardır. Sonra –ki ekini almışlardır. İsimleri sıfat yapan bu –ki aynı zamanda kelimenin özelliğini değiştirdiğinden yapım ekidir.)
c-ilgi zamir olan –ki: İsimlerin yerini tutar.

Yine bizimkiler top oynuyorlar. (zamir)
Çalışmadılar ki başarı elde etsinler. (bağlaç)
Metindeki yeni kelimeleri yazmamız gerekmiş. (sıfat, tamlamanın tamlayanında)

6. İyelik zamiri
Varlıkların kime kaçıncı şahıslara ait oldukların belirten eklerdir.
Defter
Defter-im (1. tekil şahsa ait olduğunu belirtiyor)
Defter-in (2. tekil şahsa ait olduğunu belirtiyor)
Defter-i
Defter-imiz
Defter-iniz
Defter-leri
  • Eğer isim ünlü harfle bitiyorsa
Çanta-m, çanta-n, çanta-sı, çanta-mız, çanta-nız, çanta-ları
  • 3. tekil ve 3 çoğul şahış iyelik ekleriyle hal eki –i karıştırılmakta.
“Defteri” kelimesine baktığımızda:
Defteri güzelmiş.(iyelik ekidir)
Defteri bana getir. (hal ekidir)

Bahçeleri harika bir güzellikteydi. (iyelik eki)
Bahçeleri bir bir dolaştık (belirtme hal eki)
Çözüm:İsmin önüne “onun” ya da “onların” getirilebiliyorsa o zaman o ek iyelik ekedir.
Neyi? Sorusuna cevap veriyorsa hal ekidir.
Ara
Cevapla


Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi